Chợ Phan Thiết xưa và nay
Chợ Phan Thiết xưa và nay
BT- Hình thành cách đây hơn 300 năm,
Phan Thiết hội tụ những nét văn hóa của cư dân ven biển miền Trung. Cho đến ngày
hôm nay, người ta có thể tìm thấy những dấu ấn ấy trong cuộc sống thường ngày
của người dân địa phương qua những nơi chốn cụ thể. Chợ Phan Thiết là một điển
hình. Dù trải qua 3 thế kỷ, có nhiều thay đổi, nhưng chợ Phan Thiết sẽ mãi là
biểu tượng về hoạt động thương mại của Phan Thiết xưa và nay.
Khoảng cuối thế kỷ XIX, Phan Thiết
là một trung tâm thương mại của vùng duyên hải Nam Trung kỳ. Được tự nhiên ban
tặng những điều kiện thuận lợi, Phan Thiết vào thời kỳ ấy khá phát triển, sản
phẩm ngày càng nhiều. Từ đó, nhu cầu lưu thông hàng hóa với ngoại tỉnh cũng
đuợc mở rộng. Chợ búa mọc lên nhiều hơn. Đây đó hình thành thị trấn, thị tứ, dân
cư đông đúc, buôn bán nhộn nhịp. Ở trung tâm Phan Thiết, một khu chợ được hình
thành.
Chợ Phan Thiết hình thành vào năm
1697. Ban đầu nằm cạnh sông Mường Mán, nay gọi là Cà Ty. Chợ họp cả hai bên
bờ sông, trong khi dưới sông thì ghe thuyền tấp nập. Từ đây, nhiều loại hàng hóa
được chở đi Sài Gòn, Nam kỳ lục tỉnh và cả Cambodia…
 |
 |
| Chợ Phan Thiết nay (ảnh trên) và xưa (ảnh dưới). (ảnh: Đình
Hòa) |
Trước nhu cầu buôn bán ngày càng mở
rộng, nhà cầm quyền Pháp quyết định lập chợ Phan Thiết ở vị trí cố định bên bờ
hữu. Từ ngày có chợ, giới buôn bán trong Nam ngoài Bắc thường xuyên lui tới giao
thương. Cũng như Chợ Lớn ở Sài Gòn, ban đầu hộ kinh doanh ở chợ Phan Thiết chủ
yếu là người Hoa. Về sau, người Việt làm ăn lớn đã cạnh tranh mạnh mẽ với thương
nhân Hoa kiều. Các sạp hàng ở chợ vì thế, có cả người Hoa lẫn người Việt.
Vào tiết thanh minh năm Đinh Sửu
1937, tại chợ Phan Thiết diễn ra một sự kiện đặc biệt. Người dân địa phương đấu
tranh chống lại chính sách thuế của thực dân Pháp. Cuộc bãi thị kéo dài 3 ngày.
Các hiệu buôn đều đóng cửa, ngư dân không đưa cá vào chợ, xe ngựa cũng không đón
khách… làm cho chợ búa vắng tanh. Cuối cùng, trước sự đấu tranh của người dân,
công sứ Bình Thuận phải tuyên bố hạ mức thuế chợ.
Giữa tháng 4 năm 1975, sau khi thất
thủ ở Tây Nguyên, quân đội của chính quyền Sài Gòn trong khi chạy về phía Nam
đã vào chợ Phan Thiết lấy lương thực, đốt phá chợ, gây thiệt hại nặng nề cho bà
con tiểu thương.
Sau ngày thống nhất đất nước, chế độ
mới trưng dụng chợ Phan Thiết làm kho lương thực. Công-xi rượu còn nguyên vẹn
dùng làm nơi dự trữ gạo trong một thời gian dài. Hiện nay, khung nhà công - xi
rượu của ngôi chợ cũ vẫn còn nằm trong khu hàng hải sản. Trước nhu cầu đổi mới
và tự do buôn bán, những năm đầu đổi mới, tỉnh đã xây dựng chợ Phan Thiết mới
trên nền chợ cũ. Các ngành hàng được mở rộng hơn. Khu nhà lồng cùng với dãy nhà
chính phục vụ cho đông đảo tiểu thương cần nhu cầu kinh doanh buôn bán. Hiện nay
toàn chợ có hơn 1.200 quầy hàng thuộc 28 ngành hàng kinh doanh.
Ngày trước, so với các chợ nhỏ
khác, chợ Phan Thiết không nói thách giá nhiều. Các tiểu thương cư xử có phần
văn hóa. Bây giờ, thời buổi cạnh tranh gay gắt, nét đẹp ít nhiều mất đi. Để lại
ấn tượng không hay đối với người dân từ nơi khác đến. Đặc biệt là du khách. Dù
rằng, mỗi thời một khác, nhưng người ta vẫn mong sao chợ Phan Thiết giữ được nét
văn hóa riêng của mình.
Có thể nói, trải qua nhiều mốc thời
gian, chợ Phan Thiết vẫn là nơi làm ăn sinh sống của không ít gia đình. Nhờ quầy
hàng ở chợ mà con cái của nhiều gia đình ăn học đến nơi đến chốn. Có người đã
khá, giàu lên nhờ buôn bán kinh doanh.
Nghe bảo, tới đây ngôi chợ hiện hữu
sẽ được chính quyền thành phố thay bằng ngôi chợ khang trang hơn. Nghe xây chợ
mới ai cũng mừng. Bởi cơ sở hiện tại đã xuống cấp trầm trọng, không đảm bảo an
toàn cho hộ kinh doanh và người đi chợ. Quyết định ấy của thành phố phù hợp với
xu hướng phát triển chung về thương mại ở xứ biển Phan Thiết. Chợ Phan Thiết mới
sẽ phục vụ đắc lực cho hoạt động buôn bán kinh doanh và trao đổi hàng hóa của
người dân thành phố.
VIỆT QUỐC